Kippen: legkippen in de eierindustrie

di 20.03.2018

Kippen, met name legkippen, behoren tot de meest intensief gehouden dieren in de bio-industrie. De consumptie van eieren heeft bovendien een grote invloed op hun welzijn. Legkippen moeten talloze pijnlijke procedures ondergaan om zich aan te passen aan de onnatuurlijke omstandigheden waarin ze worden gehouden. ProVeg belicht de situatie en geeft enkele gezonde alternatieven voor eieren.

Kippen en hun basisbehoeften

Kippen zijn sociale dieren. De in het wild levende rode kamhoen, of bankivahoen, is het meest verwant aan de gedomesticeerde kip. In hun natuurlijke omgeving leven deze dieren in groepen van maximaal 20 hennen met één haan.1)Brade, W. et al. (eds) (2008): Legehuhnzucht und Eiererzeugung: Empfehlungen für die Praxis. Landbauforschung Sonderheft 322. Braunschweig: Johann Heinrich von Thünen-Institut. Available at: https://www.thuenen.de/media/publikationen/landbauforschung-sonderhefte/lbf_sh322.pdf [03.03.2018] Er bestaat een duidelijke hiërarchie of ‘pikorde’, waardoor ze vreedzaam samen kunnen leven.2)Gautier, Z.(2002): Gallus gallus. Animal Diversity Web. Available at http://animaldiversity.org/accounts/Gallus_gallus/ [26.01.2018]

Kippen besteden een groot deel van hun tijd aan het vinden van voedsel, waarbij ze onder andere rondscharrelen, en krabben en pikken in de aarde.3)Hoy, S., (ed) (2009): Nutztierethologie: 35 Tabellen. UTB Agrarwissenschaften, Veterinärmedizin 3312. Stuttgart: Ulmer. pp. 210 Ze nemen regelmatig stof- of zandbaden en verzorgen hun veren om schoon en gezond te blijven. Meestal blijven de kippen op de grond, maar om uit te rusten of wanneer ze gevaar voelen vliegen ze omhoog de bomen in of naar andere verhoogde zitstokken.

 

Kippen zijn intelligente en empathische dieren

Kippen zijn slimme en gevoelige individuen met unieke persoonlijkheden. Hun communicatie is complex: er zijn ten minste 24 verschillende soorten vocalisaties waargenomen.4)Collias, N. E. (1987): The Vocal Repertoire of the Red Junglefowl: A Spectrographic Classification and the Code of Communication. The Condor, no. 89 (n.d.): pp. 510–524. Onderzoek heeft aangetoond dat de cognitieve vermogens van kippen vergelijkbaar zijn met die van zoogdieren zoals katten, honden en zelfs primaten.5)Smith, C. L. & S. L. Zielinski (2015): Schlaue Hühner. Available at http://www.spektrum.de/news/schlaue-huehner/1342910 [03.03.2018] Onderzoek heeft aangetoond dat de cognitieve vermogens van kippen vergelijkbaar zijn met die van zoogdieren zoals katten, honden en zelfs primaten.6)Rugani, R., L. Fontanari, E. Simoni et al. (2009):. Arithmetic in Newborn Chicks. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 276, no. 1666 (July 7, 2009): pp. 2451–2460.

Onderzoek heeft aangetoond dat de cognitieve vermogens van kippen vergelijkbaar zijn met die van zoogdieren zoals katten, honden en zelfs primaten.7)Nature (2011): Animal behaviour: Chickens feel for each other. 471, no. 7338 (March 17, 2011): 268–268. doi:10.1038/471268c. 8)Edgar, J.L., E.S. Paul & C.J. Nicol (2013): Protective Mother Hens: Cognitive Influences on the Avian Maternal Response. Animal Behaviour 86, no. 2, pp. 223–229. 9)Edgar, J. L., J. C. Lowe, E. S. Paul, et al. (2011): Avian maternal response to chick distress. Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences. 278, p.3129–3134 Bovendien sluiten kippen hechte vriendschappen en geven ze de voorkeur aan het gezelschap van bepaalde kippen boven anderen.10)Hauser, J. & B. Huber-Eicher (2004): Do Domestic Hens Discriminate between Familiar and Unfamiliar Conspecifics in the Absence of Visual Cues? Applied Animal Behaviour Science 85, no. 1–2 (January 2004): pp. 65–76.

 

Moderne eierleggende rassen

De pluimvee-industrie maakt een duidelijk onderscheid tussen leghennen en vleeskuikens. Kippenrassen die worden gebruikt in de eierindustrie worden doorgefokt om zoveel mogelijk eieren te leggen. Deze legkippen worden onder kunstmatige verlichting gehouden om de legsnelheid verder te verhogen. Het resultaat is dat deze ‘high-performance’ kippen gemiddeld 300 eieren per jaar leggen. Kippenrassen die niet genetisch zijn geselecteerd om hun hoge eieropbrengst leggen echter minder dan 40 eieren per jaar, net als hun in het wild levende verwant, de rode kamhoen.11)Hoy, S., (ed) (2009): Nutztierethologie: 35 Tabellen. UTB Agrarwissenschaften, Veterinärmedizin 3312. Stuttgart: Ulmer. p. 204 Als gevolg van de onnatuurlijk hoge legsnelheid zijn de lichamen van de doorgefokte legkippen snel uitgeput. Ongevallen, ziektes, botbreuken en ontstekingen van de eileiders zijn zeer gebruikelijk, net als een voortijdige dood.

Leefomstandigheden van legkippen in pluimveehouderijen

Wereldwijd worden meer dan 7 miljard legkippen gehouden, en ze leggen ruim 1,3 biljoen eieren per jaar. Alleen al in Europa worden 500 miljoen kippen gehouden.12)Food and Agriculture Organization of the United Nations (2017): FAOSTAT Statistics Database. Available at http://www.fao.org/faostat/en/#data/QL [03.03.2018] Hoewel de omstandigheden per land verschillen, worden de meeste kippen gehouden op een van de volgende manieren gehouden: in kooien, in schuren, met vrije uitloop, of in biologische houderijsystemen.

 

Legbatterijen

Het merendeel van alle legkippen leeft in conventionele legbatterijen. In deze kooien heeft elke vogel slechts 550 cm2 ruimte tot haar beschikking – minder dan een A4-tje.13)COUNCIL DIRECTIVE 1999/74/EC of 19 July 1999 laying down minimum standards for the protection of laying hens Omdat legbatterijen in Europa zijn verboden, worden kippen vaak gehouden in verrijkte kooisystemen, die slechts 750 cm2 ruimte per vogel bieden. Verrijkte kooisystemen zijn verdeeld in verschillende functionele gebieden en er zitten tussen 60 en 80 kippen per kooi in. In zowel batterijkooien als verrijkte kooisystemen verhinderen krappe omstandigheden dat kippen aan hun meest elementaire fysieke en instinctieve behoeften kunnen voldoen: lopen, hun vleugels strekken, zandbaden nemen en foerageren. Ongeveer 56% van het Europese legkippen wordt gehouden in verrijkte kooisystemen.14)European Commission (2016): EU Market Situation for Eggs. Committee for the Common Organisation of the Agricultural Markets. 23. June 2016. Available at http://www.eepa.info/Statistics.aspx [03.03.2018]

Legkippen in stalsystemen

In stalsystemen leven kippen zo dicht bij elkaar dat negen kippen één vierkante meter moeten delen.15)COUNCIL DIRECTIVE 1999/74/EC of 19 July 1999 laying down minimum standards for the protection of laying hens In deze schuren bestaan tomen legkippen vaak uit enorme aantallen dieren. In Duitsland kunnen bijvoorbeeld maximaal 6.000 kippen in één schuur worden gehuisvest.16)Tierschutz-Nutztierhaltungsverordnung in der Fassung der Bekanntmachung vom 22. August 2006 (BGBl. I S. 2043), die zuletzt durch Artikel 1 der Verordnung vom 14. April 2016 (BGBl. I S. 758) geändert worden ist In zulke grote groepen zijn kippen niet in staat om de stabiele sociale structuren te creëren die ze nodig hebben om ​​vreedzaam samen te kunnen leven. Dit leidt tot enorme stress en constante conflicten tussen kippen, waarbij de krappe leefomstandigheden voorkomen dat zwakkere kippen kunnen ontsnappen aan meer dominante en agressieve kippen.17)Hoy, S., (ed) (2009): Nutztierethologie: 35 Tabellen. UTB Agrarwissenschaften, Veterinärmedizin 3312. Stuttgart: Ulmer. pp. 207 – 209 Volgens EU-voorschriften hoeft slechts een derde van de ruimte bedekt te zijn met bodembedekking; de rest is meestal bedekt met gaas, dat pijn doet aan de poten van kippen. Ongeveer 26% van de Europese legkippen wordt gehouden in stalsystemen.18)European Commission (2016): EU Market Situation for Eggs. Committee for the Common Organisation of the Agricultural Markets. 23. June 2016. Available at http://www.eepa.info/Statistics.aspx [03.03.2018]

Legkippen in vrije-uitloopsystemen

Anders dan men zou vermoeden brengen vrije-uitloopkippen het grootste deel van hun tijd door onder omstandigheden die sterk lijken op die van stalsystemen. Volgens de voorschriften moeten kippen in vrije-uitloopsystemen toegang hebben tot de buitenlucht. In de praktijk zijn de buitendeuren echter op sommige dagen gesloten, en een hoge bezettingsgraad voorkomt dat kippen achter in de schuur de open deur kunnen bereiken. Bovendien kunnen kippen buitengebieden vermijden als er geen beschutting of begroeiing is, omdat ze bang zijn om blootgesteld te worden aan roofdieren.19)Commission Regulation (EC) No 557/2007 of 23 May 2007 laying down detailed rules for implementing Council Regulation (EC) No 1028/2006 on marketing standards for eggs Ongeveer 14% van de Europese legkippen leeft in vrije-uitloopsystemen.20)European Commission (2016): EU Market Situation for Eggs. Committee for the Common Organisation of the Agricultural Markets. 23. June 2016. Available at http://www.eepa.info/Statistics.aspx [03.03.2018]

Biologische boerderijen

De omstandigheden op biologische boerderijen zijn over het algemeen vergelijkbaar met die van vrije-uitloopsystemen. Kippen mogen met maximaal zes kippen per vierkante meter worden gehouden. Hoewel de grootte van de tomen bij wet beperkt is tot 3.000 vogels, is dit nog steeds vele maten groter dan de groepsgrootte van kippen in hun natuurlijke leefomgeving, waarin maximaal 20 hennen een toom vormen. Als gevolg hiervan komen conflicten, stress en verwondingen bij kippen nog steeds veel voor. Biologische boerderijen zijn de enige landbouwsystemen in Europa waarbij de snavels van de kippen niet routinematig worden gekapt. Slechts 4% van de Europese legkippen wordt biologisch gehouden.21)European Commission (2016): EU Market Situation for Eggs. Committee for the Common Organisation of the Agricultural Markets. 23. June 2016. Available at http://www.eepa.info/Statistics.aspx [03.03.2018]

Snavels kappen

In de meeste pluimveehouderijen wordt de snavel van kuikens op jonge leeftijd gekapt om te voorkomen dat ze elkaar gaan pikken en kannibaliseren. Dit gedrag wordt veroorzaakt door een hoge bezettingsgraad.22)Bilcík, B. & L. J. Keeling (2000): Relationship between Feather Pecking and Ground Pecking in Laying Hens and the Effect of Group Size. Applied Animal Behaviour Science 68, no. 1 (May 5, 2000): pp. 55–66. Door de snavels te kappen wordt het lichaam van de kuikens aangepast aan een onnatuurlijke en stress-opwekkende omgeving, in plaats van de omgeving aan te passen aan de basisbehoeften van de kippen.

De meest gebruikelijke methode om snavels te kappen is door middel van een ​​heet mes dat wordt gebruikt om de snavels van de kuikens af te snijden. Het komt ook voor dat de snavels van de kuikens tegen een hete metalen plaat worden gedrukt, waardoor ze eraf branden. In beide gevallen worden deze procedures zonder verdoving uitgevoerd. Kuikens ervaren tijdens deze ervaring hevige pijn en kunnen chronische snavelpijn of gevoeligheid ontwikkelen die de rest van hun leven aanhoudt . Overigens is per 1 september 2018 het kappen van snavels in Nederland verboden.23)Breward, J., & M. J. Gentle (1985): Neuroma Formation and Abnormal Afferent Nerve Discharges after Partial Beak Amputation (Beak Trimming) in Poultry. Experientia 41, no. 9 (September 15, 1985): pp. 1132–34

Haantjes

Omdat ze geen eieren kunnen leggen, en hun ras hen onrendabel maakt om te fokken voor vlees, worden mannelijke kuikens waardeloos geacht voor de eierindustrie. Daarom worden mannelijke kuikens op hun eerste levensdag gescheiden van hun zussen en gedood. De twee meest voorkomende methodes zijn verstikking of levend versnipperen.

Levensduur legkippen

De eierindustrie maximaliseert de winst door alleen de meest productieve legkippen te houden. Naarmate de hennen ouder worden neemt hun productiviteit echter af, en legkippen in alle landbouwsystemen worden na slechts één jaar geslacht. Ze worden vervolgens vervangen door jongere, productievere hennen. Dit leidt tot het slachten van enkele miljarden kippen per jaar.

Volgens de statistieken van de pluimvee-industrie leven veel kippen niet eens lang genoeg om na hun eerste jaar te worden geslacht. Ongeveer 10% sterft tijdens hun eerste levensjaar als gevolg van de onnatuurlijke omstandigheden van de eierproductie. Deze sterfte wordt in de branche ‘uitval’ genoemd en wordt gerekend als ‘verlies van productiviteit’.

 

Cholesterol: gezondheidsrisico’s door de consumptie van eieren

Jaarlijks verorbert men wereldwijd ongeveer 200 eieren per persoon.24)International Egg Commission (2015): Egg Industry Review 2015. Available at http://www.internationalegg.com/wp-content/uploads/2015/08/AnnualReview_2015.pdf [03.03.2018] Naast kwesties met betrekking tot dierethiek wordt consumptie van eieren ook geassocieerd met gezondheidsrisico’s. Eieren hebben bijvoorbeeld een hoog cholesterolgehalte en kunnen aderverkalking (atherosclerose) bevorderen, wat het risico op hart- en vaatziekten verhoogt.
Vanwege de slechte omstandigheden waarin kippen leven, zijn eieren de perfecte drager voor salmonella, die ziekte bij mensen en andere diersoorten kan veroorzaken. Voedselschandalen zoals eieren die zijn verontreinigd met dioxine of fipronil zijn een andere reden waarom steeds meer consumenten hun eiconsumptie verminderen of besluiten volledig over te schakelen op gezondere plantaardige alternatieven.

Plantaardige alternatieven voor ei worden steeds populairder

Er zijn nu gezondere, plantaardige alternatieven voor ei voor elke bereiding. Denk bijvoorbeeld aan appelmoes of bananen in gebak, en Kala Namak (Indiaas zwart zout) voor een typische eiersmaak. ProVeg geeft je de beste plantaardige alternatieven voor ei en legt uit hoe je ze creatief kunt gebruiken in de keuken.

References   [ + ]

1. Brade, W. et al. (eds) (2008): Legehuhnzucht und Eiererzeugung: Empfehlungen für die Praxis. Landbauforschung Sonderheft 322. Braunschweig: Johann Heinrich von Thünen-Institut. Available at: https://www.thuenen.de/media/publikationen/landbauforschung-sonderhefte/lbf_sh322.pdf [03.03.2018]
2. Gautier, Z.(2002): Gallus gallus. Animal Diversity Web. Available at http://animaldiversity.org/accounts/Gallus_gallus/ [26.01.2018]
3. Hoy, S., (ed) (2009): Nutztierethologie: 35 Tabellen. UTB Agrarwissenschaften, Veterinärmedizin 3312. Stuttgart: Ulmer. pp. 210
4. Collias, N. E. (1987): The Vocal Repertoire of the Red Junglefowl: A Spectrographic Classification and the Code of Communication. The Condor, no. 89 (n.d.): pp. 510–524.
5. Smith, C. L. & S. L. Zielinski (2015): Schlaue Hühner. Available at http://www.spektrum.de/news/schlaue-huehner/1342910 [03.03.2018]
6. Rugani, R., L. Fontanari, E. Simoni et al. (2009):. Arithmetic in Newborn Chicks. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 276, no. 1666 (July 7, 2009): pp. 2451–2460.
7. Nature (2011): Animal behaviour: Chickens feel for each other. 471, no. 7338 (March 17, 2011): 268–268. doi:10.1038/471268c.
8. Edgar, J.L., E.S. Paul & C.J. Nicol (2013): Protective Mother Hens: Cognitive Influences on the Avian Maternal Response. Animal Behaviour 86, no. 2, pp. 223–229.
9. Edgar, J. L., J. C. Lowe, E. S. Paul, et al. (2011): Avian maternal response to chick distress. Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences. 278, p.3129–3134
10. Hauser, J. & B. Huber-Eicher (2004): Do Domestic Hens Discriminate between Familiar and Unfamiliar Conspecifics in the Absence of Visual Cues? Applied Animal Behaviour Science 85, no. 1–2 (January 2004): pp. 65–76.
11. Hoy, S., (ed) (2009): Nutztierethologie: 35 Tabellen. UTB Agrarwissenschaften, Veterinärmedizin 3312. Stuttgart: Ulmer. p. 204
12. Food and Agriculture Organization of the United Nations (2017): FAOSTAT Statistics Database. Available at http://www.fao.org/faostat/en/#data/QL [03.03.2018]
13, 15. COUNCIL DIRECTIVE 1999/74/EC of 19 July 1999 laying down minimum standards for the protection of laying hens
14, 18, 20, 21. European Commission (2016): EU Market Situation for Eggs. Committee for the Common Organisation of the Agricultural Markets. 23. June 2016. Available at http://www.eepa.info/Statistics.aspx [03.03.2018]
16. Tierschutz-Nutztierhaltungsverordnung in der Fassung der Bekanntmachung vom 22. August 2006 (BGBl. I S. 2043), die zuletzt durch Artikel 1 der Verordnung vom 14. April 2016 (BGBl. I S. 758) geändert worden ist
17. Hoy, S., (ed) (2009): Nutztierethologie: 35 Tabellen. UTB Agrarwissenschaften, Veterinärmedizin 3312. Stuttgart: Ulmer. pp. 207 – 209
19. Commission Regulation (EC) No 557/2007 of 23 May 2007 laying down detailed rules for implementing Council Regulation (EC) No 1028/2006 on marketing standards for eggs
22. Bilcík, B. & L. J. Keeling (2000): Relationship between Feather Pecking and Ground Pecking in Laying Hens and the Effect of Group Size. Applied Animal Behaviour Science 68, no. 1 (May 5, 2000): pp. 55–66.
23. Breward, J., & M. J. Gentle (1985): Neuroma Formation and Abnormal Afferent Nerve Discharges after Partial Beak Amputation (Beak Trimming) in Poultry. Experientia 41, no. 9 (September 15, 1985): pp. 1132–34
24. International Egg Commission (2015): Egg Industry Review 2015. Available at http://www.internationalegg.com/wp-content/uploads/2015/08/AnnualReview_2015.pdf [03.03.2018]