Vis: vissen en het kweken van vis in aquaculturen

do 29.03.2018

Vissen hebben dezelfde capaciteiten om pijn te voelen als zoogdieren. Toch worden er ieder jaar miljoenen tonnen vis uit de zeeën gehaald en zijn steeds meer soorten met uitsterven bedreigd. De rol van aquacultuur breidt zich ook over de hele wereld uit, en bedreigt zowel het milieu als de gezondheid van mens en dier. ProVeg legt uit waarom duurzame visserijen en de visteelt in viskwekerijen, in de praktijk onmogelijk blijkt te zijn.

De gevolgen van overbevissing

Vissen zijn een van de oudste en meest biodiverse groepen gewervelde dieren op aarde. Ze bevolken bijna alle wateren, maar hun aantallen nemen snel af. Het is bijzonder moeilijk voor de mens, om ons de wereld voor te stellen die vissen bewonen. We beschouwen hen zelden als individuen: in de meeste gevallen spreken we over hen als collectieve wezens, beschreven in kilogrammen en tonnen.

Elk jaar worden ongeveer 93 miljoen ton zeedieren uit de zee gehaald. Zij sterven vervolgens in pijn en stress.1)FAO (2016): The State of World Fisheries and Aquaculture 2016: Contributing to food security and nutrition for all. Rome Honderden miljarden van deze gevoelige dieren komen elk jaar om. Hierin is het aantal doden veroorzaakt door de meedogenloze praktijk van de illegale visserij niet meegerekend.2)A. Mood and P. Brooke (2010): Estimating the Number of Fish Caught in Global Fishing Each Year. Available at http://fishcount.org.uk/published/std/fishcountstudy.pdf. [09.03.2018]

Bijvangst veroorzaakt onnodig lijden en sterfgevallen

Milieugevaarlijke vismethoden en inadequate visserijwetgeving brengen schade toe aan de oceanen en hun bewoners. Elk jaar belanden ontelbare miljoenen zeedieren in visnetten als bijvangst. Ongeveer 40% van de gevangen dieren wordt vervolgens teruggegooid in zee, omdat ze niet rendabel zijn voor de visserij.3)R. W. D. Davies, S. J. Cripps, A. Nickson, and G. Porter (2008): Defining and Estimating Global Marine Fisheries Bycatch. Marine Policy 33, no. 4, S. 661–72. De term ‘bijvangst’ beschrijft zeedieren die niet het beoogde dier zijn, inclusief 300.000 walvissen en dolfijnen. De meesten overleven deze beproeving niet: ze komen om in de netten, of ze sterven later een trage dood als gevolg van letsel of stress.4)WWF (2004): Cetacean bycatch and the IWC. Available at: http://d2ouvy59p0dg6k.cloudfront.net/downloads/bycatchjuly12lowres2004.pdf [09.03.2018] – they either perish in the nets or die a slow death later on due to injury or stress.5)WWF (2004): Cetacean bycatch and the IWC. Available at: http://d2ouvy59p0dg6k.cloudfront.net/downloads/bycatchjuly12lowres2004.pdf [09.03.2018]

Visaantallen nemen snel af als gevolg van overbevissing

De visaantallen in de Noordzee zijn sterk gedaald als gevolg van afwezige of ontoereikende visserijverboden of exorbitante visquotums. Tegenwoordig wordt meer dan 90% van de visbestanden beschouwd als overbevist of volledig geëxploiteerd. Dit geldt voor o.a. kabeljauw in het noordwestelijke deel van de Atlantische Oceaan. De populaties kabeljauw herstelden zich langzaam na een dramatische terugval aan het einde van de jaren ‘90. Ondertussen wordt 41% van de zeven belangrijkste tonijnsoorten op een niet duurzame manier gevangen.6)FAO (2016): The State of World Fisheries and Aquaculture 2016: Contributing to food security and nutrition for all. Rome.

Toenemende disbalans in het mariene ecosysteem

Overbevissing veroorzaakt schade aan mariene ecosystemen. Net zoals de populaties van individuele soorten die voor menselijke consumptie worden gevangen afnemen, nemen ook de diersoorten die als bijvangsten gevangen worden af. 
Ongebreidelde visserij veroorzaakt ook enorme schade aan de populaties zeevogels, kwallen en plankton.7)World Ocean Review (2013): The Future of Fish: The Fisheries of the future. Available at: http://worldoceanreview.com/wp-content/downloads/wor2/WOR2_english.pdf [09.03.2018] Vismethoden zijn vooral schadelijk voor ecosystemen als geheel. Bijvoorbeeld bodemsleepnetten die worden gebruikt om schol, tong en kreeftachtigen te vangen, vernietigen de zeebodem en de daar levende organismen, inclusief koralen.

Visteelt in aquaculturen schaadt het milieu

Het aantal viskwekerijen is wereldwijd zorgwekkend gestegen. Naast karper, forel en meervallen, kweken viskwekerijen ook zeebewoners zoals zalm en brasem. In 2014 produceerden viskwekerijen over de hele wereld meer dan 73 miljoen ton vis.8)FAO (2016): The State of World Fisheries and Aquaculture 2016: Contributing to food security and nutrition for all. Rome. Available at: http://www.fao.org/3/a-i5555e.pdf [27.03.2017] De dieren ervaren verhoogde stressniveaus en een verhoogde gevoeligheid voor verwondingen en ziektes als gevolg van de hoge dichtheid die gebruikelijk is in viskwekerijen.9)P. Stevenson (2007): Closed Waters: The Welfare of Farmed Atlantic Salmon, Rainbow Trout, Atlantic Cod & Atlantic Halibut. Compassion in World Farming  and World Society for the Protection of Animals

Aquaculturen beschadigen het milieu op verschillende manieren. Het gebruik van antibiotica en industriële chemicaliën vervuilen de wateren en, in het slechtste geval, bevordert het ontstaan ​​van resistente bacteriële stammen die een risico kunnen vormen voor de mens. Uitwerpselen en voederresten belasten het milieu en leiden vaak tot een overbemesting van het water en een afname van de biodiversiteit.10)Allsopp, M., P. Johnston & D. Santillo (2008): Challenging the Aquaculture Industry on Sustainability – Greenpeace Research Laboratories Technical Note 01/2008: Available at: http://www.greenpeace.to/publications/Aquaculture_Report_Technical.pdf [09.03.2018]

Viskwekerijen fokken vaak roofdieren zoals zalm of forel, die kleinere vissen als veevoer nodig hebben, waardoor het probleem van overbevissing wordt vergroot.11)FAO (2016): The State of World Fisheries and Aquaculture 2016: Contributing to food security and nutrition for all. Rome. 12)Tacon A. G. J. und M. Metian (2008): Global overview on the use of fish meal and fish oil in industrially compounded aquafeeds: Trends and future prospects. Aquaculture 285, 1-4, S. 146 – 158 Sardines zijn tot op het randje van uitputting overbevist om de wereldwijde vraag naar visvoeding te stillen.

Vissen is een vorm van dierenmishandeling

Hoewel veel mensen de jacht op wilde dieren nu afwijzen, wordt vissen nog steeds algemeen gezien als een ontspannende hobby. Wellicht omdat de meeste mensen zich niet realiseren dat vissen levende wezens zijn die pijn kunnen ervaren. Vissen als hobby veroorzaakt aanzienlijk leed onder de vissen: de haak produceert diepe wonden in de mondholte, terwijl de vis langzaam stikt. Het vangen en terugzetten is een soortgelijke traumatische ervaring, hoewel de vis terug in het water wordt gegooid. De vrijgelaten vis lijdt namelijk aanzienlijk aan zijn verwondingen en stress. Hij keert terug naar het water met uitgeputte energiereserves en een verlaagde overlevingskans.

Vissen onderhouden verschillende sociale systemen

Net zoals landdieren, hebben vissen ook sterk uiteenlopende sociale systemen.13)C. L. Peichel (2004): Social Behavior: How Do Fish Find Their Shoal Mate? Current Biology 14, no. 13, S503–504 14)R. E. Engeszer, M.J. Ryan and D.M. Parichy (2004): Learned Social Preference in Zebrafish. Current Biology 14, no. 10, S. 881–884. Neem bijvoorbeeld de forel: deze wordt beschouwd als een eenling, terwijl andere vissoorten paren of losse groepen vormen of zelfs grote scholen (zoals het geval is bij tonijn). Vissen hebben lange-termijn-herinneringen en zijn daardoor in staat complexe sociale relaties aan te gaan. Bovendien bezitten ze ruimtelijk geheugen, waardoor ze mentale kaarten kunnen maken die ze gebruiken om door het water te navigeren.15)C. Brown (2015). Fish Intelligence, Sentience and Ethics. Animal Cognition 18, no. 1, S. 1–17.

Vissen hebben gevoelens en kunnen pijn ervaren

De bewering dat ‘vissen geen pijn voelen’ wordt vaak gebruikt om discussies te onderdrukken over de vraag of vissen kunnen lijden. Maar het onvermogen om te schreeuwen betekent simpelweg dat de pijn die vis voelt, onzichtbaar en ongehoord is. Hieruit volgt dat we vaak niet dezelfde gewetenswroeging ervaren die we voelen met betrekking tot varkens, runderen of kippen. Toch bevestigen onderzoekers in toenemende mate dat vissen pijn voelen. Vissen, zoals zoogdieren, hebben sensorische systemen, evenals hersenstructuren en functies die verantwoordelijk zijn voor de perceptie van pijn, angst en stress.16)L. U. Sneddon, V. A. Braithwaite, and M. J. Gentle (2003): Do Fishes Have Nociceptors? Evidence for the Evolution of a Vertebrate Sensory System. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 270, no. 1520, S. 1115–1121. 17)Heath, A. G. & G. M. Hughes (1973): Cardiovascular and Respiratory Changes During Heat Stress in Rainbow Trout (Salmo Gairdneri). Journal of Experimental Biology 59, no. 2 (October 1, 1973): 323–38. 18)Arends, R. J., J. M. Mancera, J. L. Muñoz et al. (1999): The Stress Response of the Gilthead Sea Bream (Sparus Aurata L.) to Air Exposure and Confinement. The Journal of Endocrinology 163, no. 1 (October 1999): 149–57 Dit wordt onderbouwd door gedragspatronen, zoals verdedigingsreacties tegen pijnprikkels.19)H. Segner (2012): Fish: Nociception and Pain: a Biological Perspective. Contributions to Ethics and Biotechnology 9. Bern: Federal Office for Buildings and Logistics.

De stijgende vraag naar vis zal in enkele decennia tot zeeën zonder vis leiden

Hoewel de visstanden worden uitgeput, blijft de wereldwijde vraag naar vis stijgen. Uit cijfers van de Food and Agricultural Organization van de Verenigde Naties (FAO) blijkt dat de visconsumptie per hoofd van de bevolking in 2014 20 kg bedroeg.20)FAO (2016): The State of World Fisheries and Aquaculture 2016: Contributing to food security and nutrition for all. Rome. Een deel van deze consumptie omvat de toenemende wereldwijde vraag naar sushi, die geleidelijk een existentiële bedreiging vormt voor de tonijnaantallen. Omdat vis wordt gezien als een gezonde vorm van fastfood, is het nu beschikbaar op iedere straathoek. Consumenten zijn zich maar nauwelijks bewust van de verschrikkelijke gevolgen van overbevissing. De tonijnaantallen in de Stille Oceaan zijn bijvoorbeeld met ruim 96%21)The Guardian (2013): Overfishing causes Pacific bluefin tuna numbers to drop 96%. Available at: https://www.theguardian.com/environment/2013/jan/09/overfishing-pacific-bluefin-tuna [09.03.2018] 22)http://www.iucnredlist.org/details/170341/0 gekelderd en er is voorspeld dat alle visstanden in 2050 volledig zullen instorten, waardoor we binnen enkele decennia oceanen zonder vis zullen zien.23)Worm, B., E. B. Barbier, N. Beaumont, J. E. Duffy, C. Folke, B. S. Halpern, J. B. C. Jackson, et al. (2006): Impacts of Biodiversity Loss on Ocean Ecosystem Services. Science 314, no. 5800 (November 3, 2006): 787–90. doi:10.1126/science.1132294. 24)BBC (2016): Will there be more fish or plastic in the sea in 2050? Available at: http://www.bbc.com/news/magazine-35562253 [09.03.2018]

Vissen bevatten schadelijke kwik, dioxine en lood

Vissen absorberen en accumuleren de verontreinigingen uit het zeewater. Er is een relevante vuistregel: hoe hoger de vis in de voedselketen zich begeeft, hoe groter de gifconcentratie in zijn lichaam is. Dit is verontrustend nieuws voor degenen die gewend zijn aan het eten van populaire vissoorten zoals zalm of tonijn25)Gerstenberger, Shawn L., Adam Martinson, and Joanna L. Kramer. “An Evaluation of Mercury Concentrations in Three Brands of Canned Tuna.” Environmental Toxicology and Chemistry 29, no. 2 (February 2010): 237–42. doi:10.1002/etc.32. : grote roofdieren die zich voeden met kleinere zeedieren en daarbij giftige stoffen absorberen die zich in hun lichaam ophopen. Deze giftige stoffen worden steeds geconcentreerder naarmate de tijd vordert (dit staat bekend als bioaccumulatie). Mensen met een voorkeur voor vis consumeren dan ook kwik, PCB’s (polychloorbifenylen), dioxinen, lood en arseen. Dit kan leiden tot een verscheidenheid aan aandoeningen, variërend van nierbeschadiging tot een cognitieve achteruitgang, kanker en zelfs de dood.26)Simonetta, C., N. Ademollo, T. et al. (2005): Persistent Organic Pollutants in Edible Fish: A Human and Environmental Health Problem. Microchemical Journal, XI Italian Hungarian Symposium on Spectrochemistry, 79, no. 1–2 (January 2005): 115–23.
Vissen die geproduceerd worden op viskwekerijen zijn geen gezonder alternatief. Ze worden tenslotte behandeld met antibiotica en chemicaliën om parasieten, huid- en kieuwinfecties te bestrijden; gevolgen van de onnatuurlijke kweekomstandigheden.

Een fundamentele verandering in onze collectieve denkwijze is nodig

Vissen zijn niet alleen in staat om pijn te voelen, ze bezitten ook complexe cognitieve vaardigheden en sociale structuren. Bovendien hebben de visserij en de viskwekerij een negatieve invloed op het milieu en onze gezondheid. Dit alles maakt vissen een niet duurzame bron van voedsel. Een fundamentele mentaliteitsverandering is nodig met het oog op de exorbitante vangstquota en de belasting op het milieu, de natuur en de vispopulaties zelf. De beschikbaarheid van plantaardige producten die vergelijkbaar zijn met vis neemt toe. Van veganistische visburgers tot kaviaar, calamari, reuzengarnalen en garnalen: er is een alternatief voor elke gelegenheid. ProVeg introduceert de populairste opties en legt uit hoe je ze in de keuken gebruikt.

ProVeg supports the availability of plant-based fish alternatives

ProVeg does not only point out healthy, cruelty-free alternatives but also makes them more readily available. ProVeg supports and facilitates a range of vegan events throughout the year, from annual happenings such as VeggieWorld and VegMed to important one-off events such as CEVA trainings and legal and political symposiums. Furthermore, ProVeg advises and supports innovative companies that want to enrich the veggie market with their products. This ranges from mentoring early-stage start-ups to consulting for major international supermarket brands and administering the V-Label, which guarantees that a product is either vegan or vegetarian. Find out more about what we are doing to help the world transition to a more plant-based society and economy that are sustainable for humans, animals, and our planet.

References   [ + ]

1. FAO (2016): The State of World Fisheries and Aquaculture 2016: Contributing to food security and nutrition for all. Rome
2. A. Mood and P. Brooke (2010): Estimating the Number of Fish Caught in Global Fishing Each Year. Available at http://fishcount.org.uk/published/std/fishcountstudy.pdf. [09.03.2018]
3. R. W. D. Davies, S. J. Cripps, A. Nickson, and G. Porter (2008): Defining and Estimating Global Marine Fisheries Bycatch. Marine Policy 33, no. 4, S. 661–72.
4, 5. WWF (2004): Cetacean bycatch and the IWC. Available at: http://d2ouvy59p0dg6k.cloudfront.net/downloads/bycatchjuly12lowres2004.pdf [09.03.2018]
6, 11, 20. FAO (2016): The State of World Fisheries and Aquaculture 2016: Contributing to food security and nutrition for all. Rome.
7. World Ocean Review (2013): The Future of Fish: The Fisheries of the future. Available at: http://worldoceanreview.com/wp-content/downloads/wor2/WOR2_english.pdf [09.03.2018]
8. FAO (2016): The State of World Fisheries and Aquaculture 2016: Contributing to food security and nutrition for all. Rome. Available at: http://www.fao.org/3/a-i5555e.pdf [27.03.2017]
9. P. Stevenson (2007): Closed Waters: The Welfare of Farmed Atlantic Salmon, Rainbow Trout, Atlantic Cod & Atlantic Halibut. Compassion in World Farming  and World Society for the Protection of Animals
10. Allsopp, M., P. Johnston & D. Santillo (2008): Challenging the Aquaculture Industry on Sustainability – Greenpeace Research Laboratories Technical Note 01/2008: Available at: http://www.greenpeace.to/publications/Aquaculture_Report_Technical.pdf [09.03.2018]
12. Tacon A. G. J. und M. Metian (2008): Global overview on the use of fish meal and fish oil in industrially compounded aquafeeds: Trends and future prospects. Aquaculture 285, 1-4, S. 146 – 158
13. C. L. Peichel (2004): Social Behavior: How Do Fish Find Their Shoal Mate? Current Biology 14, no. 13, S503–504
14. R. E. Engeszer, M.J. Ryan and D.M. Parichy (2004): Learned Social Preference in Zebrafish. Current Biology 14, no. 10, S. 881–884.
15. C. Brown (2015). Fish Intelligence, Sentience and Ethics. Animal Cognition 18, no. 1, S. 1–17.
16. L. U. Sneddon, V. A. Braithwaite, and M. J. Gentle (2003): Do Fishes Have Nociceptors? Evidence for the Evolution of a Vertebrate Sensory System. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 270, no. 1520, S. 1115–1121.
17. Heath, A. G. & G. M. Hughes (1973): Cardiovascular and Respiratory Changes During Heat Stress in Rainbow Trout (Salmo Gairdneri). Journal of Experimental Biology 59, no. 2 (October 1, 1973): 323–38.
18. Arends, R. J., J. M. Mancera, J. L. Muñoz et al. (1999): The Stress Response of the Gilthead Sea Bream (Sparus Aurata L.) to Air Exposure and Confinement. The Journal of Endocrinology 163, no. 1 (October 1999): 149–57
19. H. Segner (2012): Fish: Nociception and Pain: a Biological Perspective. Contributions to Ethics and Biotechnology 9. Bern: Federal Office for Buildings and Logistics.
21. The Guardian (2013): Overfishing causes Pacific bluefin tuna numbers to drop 96%. Available at: https://www.theguardian.com/environment/2013/jan/09/overfishing-pacific-bluefin-tuna [09.03.2018]
22. http://www.iucnredlist.org/details/170341/0
23. Worm, B., E. B. Barbier, N. Beaumont, J. E. Duffy, C. Folke, B. S. Halpern, J. B. C. Jackson, et al. (2006): Impacts of Biodiversity Loss on Ocean Ecosystem Services. Science 314, no. 5800 (November 3, 2006): 787–90. doi:10.1126/science.1132294.
24. BBC (2016): Will there be more fish or plastic in the sea in 2050? Available at: http://www.bbc.com/news/magazine-35562253 [09.03.2018]
25. Gerstenberger, Shawn L., Adam Martinson, and Joanna L. Kramer. “An Evaluation of Mercury Concentrations in Three Brands of Canned Tuna.” Environmental Toxicology and Chemistry 29, no. 2 (February 2010): 237–42. doi:10.1002/etc.32.
26. Simonetta, C., N. Ademollo, T. et al. (2005): Persistent Organic Pollutants in Edible Fish: A Human and Environmental Health Problem. Microchemical Journal, XI Italian Hungarian Symposium on Spectrochemistry, 79, no. 1–2 (January 2005): 115–23.