alertawarenessbecome-a-memberbiocalendarclockclosecommunitycorporatecupemailentrancefacebookheartinstagraminternationalleafmake-a-donationmappinmenupawnpersonpolitical-tribuneproveg-iconquoterefreshsearchspread-the-wordtaste-platetwitterwagaworldmapyoutube

De impact van de veehouderij op klimaatverandering

Klimaatverandering is een gevaar voor de voedselzekerheid, de beschikbaarheid van water en de wereldwijde biodiversiteit. Bovendien vormt het een bedreiging voor onze leefomgeving. De productie en de consumptie van dierlijke producten zijn beiden grote oorzaken van klimaatverandering. Wie kiest voor een plantaardig dieet vermindert de uitstoot van broeikasgassen. ProVeg creëert bewustzijn over het verband tussen vleesconsumptie en klimaatverandering, en biedt handvatten wat betreft het aanpassen van je dieet.

Wat is klimaatverandering?

Sinds het begin van de industriële revolutie is de gemiddelde temperatuur op aarde langzaam aan het stijgen. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat deze temperatuurstijging te wijten is aan menselijke activiteiten en dat het de wereld waarin we leven sterk verandert. De effecten zijn al op verschillende manieren merkbaar in de omgeving, economie en maatschappij, en zullen het dagelijks leven in toenemende mate blijven beïnvloeden. Maar wat is klimaatverandering nu eigenlijk? Klimaatverandering is een toenemende verandering op de lange termijn. Denk hierbij aan de langzame stijging van de temperatuur en van het zeeniveau, en aan de toename van extreme weersomstandigheden zoals storm, overstromingen en hittegolven. Deze omstandigheden zijn van negatieve invloed op de landbouw, de economie en de gezondheid. Zo lopen kinderen en ouderen extra risico door hittegolven die optreden als gevolg van klimaatverandering.

De veehouderij en klimaatverandering

De productie van vlees, zuivel en eieren is één van de hoofdoorzaken van milieuproblemen zoals klimaatverandering, bodemerosie, watervervuiling en afname van biodiversiteit. Volgens de Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) wordt 14,5 procent van de uitstoot van broeikasgassen veroorzaakt door de veehouderij. De veehouderij is verantwoordelijk voor minstens de helft van alle broeikasgassen die wordt uitgestoten door de voedingsmiddelenindustrie: de industrie die zich schuldig maakt aan 30 procent van de door de mens uitgestoten broeikasgassen.1)Vermeulen, S. J. et al. (2012): Climate Change and Food Systems. Annual Review of Environment and Resources 37, p.195–222 2)Herrero, M., B. Henderson, P. Havlík, et al. (2016): Greenhouse gas mitigation potentials in the livestock sector. Nature Clim. Change. 6, p.452–461 3)Bajželj, B., J. M. Allwood & J. M. Cullen (2013): Designing Climate Change Mitigation Plans That Add Up. Environ Sci Technol. 47, p.8062–8069 De twintig grootste vlees- en zuivelbedrijven stoten gezamenlijk meer broeikasgassen uit dan Nederland in haar totaliteit.4)Heinrich Böll Stiftung, GRAIN & Institute for Agriculture & Trade Policy (2017): Big Meat and Dairy’s supersized Climate Footprint. Available at: https://www.grain.org/article/entries/5825-big-meat-and-dairy-s-supersized-climate-footprint [03.03.2018]

Directe uitstoot: methaan en lachgas afkomstig van de veehouderij

Koolstofdioxide (CO2) is de meest beruchte broeikasgas en verantwoordelijk voor 27 procent van de broeikasgasuitstoot door de veehouderij. Vaak wordt vergeten dat methaan (CH4) 28 keer schadelijker is voor het klimaat dan koolstofdioxide.5)Gerber, P. et al. (2013): Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. FAO, Rome. p. 15 De invloed van distikstofmonoxide (N2O, ook wel lachgas) op de opwarming van de aarde is zelfs 265 keer groter dan die van CO2.6)Myhre, G., D. Shindell, F.-M. Bréon, et al. (2013): Anthropogenic and Natural Radiative Forcing. In: Climate Change 2013: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Stocker, T.F., D. Qin, G.-K. Plattner, M. Tignor, S.K. Allen, J. Boschung, A. Nauels, Y. Xia, V. Bex and P.M. Midgley (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA. Methaanuitstoot wordt voornamelijk veroorzaakt door vee. Dit komt doordat herkauwers (koeien, schapen, geiten) methaan produceren tijdens hun spijsverteringsproces. Methaan beslaat ongeveer 44 procent van de broeikasgasuitstoot door de veehouderij.7)Gerber, P. et al. (2013): Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. FAO, Rome. p.15 Lachgas ontstaat wanneer dierlijke mest wordt gebruikt bij bemesting, composteren en overige verwerkingen. Problemen ontstaan voornamelijk op het moment dat meer stikstof wordt gebruikt dan de gewassen kunnen opnemen. Circa 29 procent van de uitstoot door de vleesindustrie bestaat uit lachgas.8)Gerber, P. et al. (2013): Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. FAO, Rome. p. 15 De immens grote omvang van de rundvlees- en zuivelindustrie maakt dat rundveehouderijen het grootste aandeel leveren wat betreft broeikasgassen afkomstig van de vleesindustrie. Het gaat hier om 65 procent.9)Gerber, P. et al. (2013): Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. FAO, Rome. p. 15 Omdat de vlees- en zuivelproductie nog altijd verder wordt uitgediept, blijft de uitstoot toenemen.

Indirecte uitstoot: veranderingen in landgebruik verergeren klimaatverandering

De veehouderij veroorzaakt niet alleen veel uitstoot, het zorgt er ook voor dat gebieden van bos, grasland en drasland in gebruik worden genomen voor begrazing en het verbouwen van veevoer. Dit soort praktijken verergeren de klimaatverandering. Bossen en andere natuurgebieden fungeren namelijk als opslagplaats voor koolstof, wat inhoudt dat deze koolstof opnemen uit de atmosfeer en vastleggen in de bodem. Ontbossing onderbreekt dit proces waardoor minder koolstof kan worden opgenomen. 

De ontbossing heeft ernstige gevolgen voor het milieu

Het Amazoneregenwoud wordt vaak gezien als de longen van de aarde. Helaas is al 20 procent van dit regenwoud vernietigd; een even groot gebied wordt met ontbossing bedreigd.10)BBC (2005): Amazon destruction accelerating. Available at: http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4561189.stm [03.03.2018] Als het vernietigingsproces omtrent het Amazoneregenwoud op deze manier doorgaat, zal er een punt komen waarop een volledige ineenstorting van het ecosysteem onvermijdelijk is. Dit heeft enorme gevolgen voor het klimaat.11)Saatchi, S., S. Asefi-Najafabady, Y. Malhi,et al (2013): Persistent Effects of a Severe Drought on Amazonian Forest Canopy. Proceedings of the National Academy of Sciences 110, no. 2 (January 8, 2013): 565–570.

Bossen, graslanden en draslanden vervullen essentiële functies als het gaat om het lokale klimaat en de watervoorziening. Het vernietigen van deze gebieden om hier vervolgens landbouwgrond van te maken, is één van de grootste bronnen van CO2-uitstoot.12)IPCC (2007): Climate Change 2007: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, Pachauri, R.K and Reisinger, A. (eds.)]. IPCC, Geneva, Switzerland Bovendien wordt wilde dieren hun leefomgeving ontnomen, waardoor de biodiversiteit en ecosystemen gevaar lopen.

Daarmee heeft de veehouderij een dubbel negatief effect op het klimaat. Deze tak van industrie produceert een aanzienlijke hoeveelheid broeikasgassen en helpt de natuurlijke beschermingssystemen van de aarde om zeep. 

Het verlies van vruchtbaar land verkleint de oogsten

Vruchtbare tuingrond bevat teelaarde en veen, en is rijk aan organisch materiaal. Door ontbossing, drooglegging en niet-duurzaam landgebruik loopt de toplaag van de bodem risico op erosie. Natuurlijke hulpbronnen zoals teelaarde en veen kunnen niet eenvoudig worden hersteld; daar gaan meerdere generaties overheen. Landbouwmachines, overbemesting, gifstoffen en monoculturen putten de bodem uit en maken deze losser, wat de kans op erosie door regen en wind vergroot. Een slechte bodem leidt vervolgens tot een slechte oogst en dus tot een toenemende vraag naar landbouwgrond. Bodems zijn tevens een belangrijke opslagplaats voor koolstof. Ze bevatten meer koolstof dan de complete atmosfeer of alle plantengewassen samen.13)Gobin, A., P. Campling et al. (2011): Soil organic matter management across the EU – best practices, constraints and trade-offs, Final Report for the European Commission’s DG Environment, September 2011. 14)Heinrich-Böll-Stiftung, Institute for Advanced Sustainability Studies, and Bund für Umwelt- und Naturschutz Deutschland (2015): Bodenatlas 2015: Daten und Fakten über Acker, Land und Erde. Slijtage aan de toplaag van de bodem gaat gepaard met klimaatverandering.

Voedselkeuzes spelen een rol in de koolstofvoetafdruk

Hogere inkomens en verstedelijking in ontwikkelingslanden vergroten de vleesconsumptie. Wereldwijd is een transitie gaande waarbij traditionele, weinig bewerkte en grotendeels plantaardige voedingspatronen worden vervangen door diëten die rijk zijn aan bewerkte suikers, vetten en dierlijke producten. Gaat de stijging in de consumptie van vlees en andere dierlijke producten zo door, dan zal de uitstoot van broeikasgassen afkomstig van de veehouderij tegen het jaar 2050 met bijna 80 procent zijn gestegen.15)Popp, A. et al. (2010): Food consumption, diet shifts and associated non-CO2 greenhouse gases from agricultural production. Global Environmental Change 20, p.451–462 16)Tilman, D. & M. Clark (2014): Global diets link environmental sustainability and human health. Nature 515, p.518–522 17)Springmann, M. et al. (2016): Analysis and valuation of the health and climate change cobenefits of dietary change. PNAS 113, p.4146–4151 Targets uit het Parijse Klimaatakkoord vallen op deze manier onmogelijk te behalen. Om het doel van 2°C te kunnen bereiken, is het cruciaal om de consumptie van dierlijke producten te verminderen.18)Brent Kim et al. (2015): The Importance of Reducing Animal Product Consumption and Wasted Food in Mitigating Catastrophic Climate Change. John Hopkins Center for a Livable Future 19)Hedenus, F., S. Wirsenius & D. J. A. Johansson (2014): The importance of reduced meat and dairy consumption for meeting stringent climate change targets. Climatic Change. 124, p.79–91

De consumptie van dierlijke producten speelt een grote rol bij klimaatverandering. Toch is onder het grote publiek maar weinig bewustzijn wat betreft de impact van het voedingspatroon op het klimaat. Het erkennen van de klimaatimpact van bepaalde voedingsmiddelen is een cruciale eerste stap bij het maken van betere voedingskeuzes.

Een plantaardig dieet is klimaatvriendelijk

Wetenschappelijk onderzoek bewijst consistent dat een plantaardig dieet minder impact heeft op het klimaat dan een dieet waarbinnen veel dierlijke producten worden genuttigd. Bedenk bijvoorbeeld dat bij de productie van 1 kilogram rundvlees tussen de 10 en 30 kilogram CO2 wordt uitgestoten.20)Lesschen, J P., M. van der Berg et al. (2011): Greenhouse gas emission profiles of European livestock sectors. Animal Feed Science and Technology, pp. 166-167 and pp. 16-28. 21)Garnett, T. (2009): Livestock-related greenhouse gas emissions: Impacts and options for policy makers. Environmental Science and Policy 12, pp. 491–504. 22)Carlsson-Kanyama, A., & A. D. González (2009): Potential contributions of food consumption patterns to climate change. The American Journal of Clinical Nutrition 2009; 89 (suppl), pp. 1704S-9S. 23)Reinhardt, G., S. Gärtner, Münch, J. & S. Häfele (2009): Ökologische Optimierung regional erzeugter Lebensmittel: Energie- und Klimabilanzen, Heidelberg: IFEU. 24)Venkat, K. (2012): The climate change and economic impacts of food waste in the United States, Portland, OR: CleanMetrics Corp. Dit terwijl bij de productie van 1 kilogram tofu slechts 1 kilogram CO2 vrijkomt.25)Mejia, A. et al. (2017): Greenhouse Gas Emissions Generated by Tofu Production: A Case Study. Journal of Hunger & Environmental Nutrition Wanneer rundvlees wordt vervangen door bonen, komt 42 procent van de landbouwgrond in de Verenigde Staten vrij. De VS kan dan nog altijd meer dan genoeg voedsel produceren én voor 2020 haar klimaatdoel met 75 procent behalen.26)Harwatt, H. et al. (2017): Substituting beans for beef as a contribution toward U.S. climate change targets. Climatic Change doi:10.1007/s10584-017-1969-1 Onderzoek toont aan dat iedereen zijn of haar voedselgerelateerde koolstofvoetafdruk kan halveren door over te stappen op een plantaardig dieet, en dat de wereldwijde broeikasgasuitstoot voor het jaar 2050 tot wel 70 procent kan afnemen als we er allemaal voor kiezen om veganistisch te eten.27)Wissenschaftlicher Beirat für Agrarpolitik, Ernährung und gesundheitlichen Verbraucherschutz & Wissenschaftlicher Beirat Waldpolitik beim BMEL (2016): Klimaschutz in der Land- und Forstwirtschaft sowie den nachgelagerten Bereichen Ernährung und Holzverwendung. 28)Scarborough, P. et al. (2014): Dietary greenhouse gas emissions of meat-eaters, fish-eaters, vegetarians and vegans in the UK. Climatic Change 125, p.179–192 29)Scarborough, P. et al. (2014): Dietary greenhouse gas emissions of meat-eaters, fish-eaters, vegetarians and vegans in the UK. Climatic Change 125, p.179–192 Vlees, zuivel en andere dierlijke producten creëren meer broeikasgassen dan plantaardig voedsel. Ook vragen ze om veel meer land en grondstoffen. De conclusie is dan ook eenvoudig: een plantaardig dieet is één van de makkelijkste en meest effectieve manieren waarop ieder van ons het klimaat positief kan beïnvloeden.

ProVeg reduceert de uitstoot van broeikasgassen

Door in gesprek te gaan met politici, beleidsmakers en maatschappelijke organisaties verspreidt ProVeg kennis over de impact die onze voedselkeuzes hebben op het klimaat. Politici dienen de voedselproductie en -consumptie, en dan met name de veehouderij, te prioriteren; zowel op de wereldagenda als in nationale implementaties. Om onze stem te laten horen, wordt veel samengewerkt met anderen. Daarnaast onderhandelt ProVeg actief en wordt door middel van publieke participatie bijgedragen aan het nationale klimaatveranderingsbeleid. 

ProVeg was aanwezig op the Conference of the Parties (COP)

Op de COP23 in Bonn in Duitsland heeft ProVeg International een petitie overhandigd aan de Duitse minister Jochen Flasbarth, waarin opgeroepen werd om het topic veehouderij op de agenda te zetten. ProVeg was tevens gastvrouw van een succesvol nevenevenement waarbij toonaangevende wetenschappers zoals Marco Springmann van Oxford University en Alon Shepon van het Weizmann Institute of Science aanwezig waren. 

2018 was een belangrijk jaar voor het klimaatbeleid. ProVeg intensiveerde haar werk rondom dit onderwerp en schuwde het politieke dialoog niet. Op internationaal niveau bereidden we ons voor op de zogeheten Intersessional Conference op de Klimaatconferentie COP24 in Katowice, Polen.

References   [ + ]

1. Vermeulen, S. J. et al. (2012): Climate Change and Food Systems. Annual Review of Environment and Resources 37, p.195–222
2. Herrero, M., B. Henderson, P. Havlík, et al. (2016): Greenhouse gas mitigation potentials in the livestock sector. Nature Clim. Change. 6, p.452–461
3. Bajželj, B., J. M. Allwood & J. M. Cullen (2013): Designing Climate Change Mitigation Plans That Add Up. Environ Sci Technol. 47, p.8062–8069
4. Heinrich Böll Stiftung, GRAIN & Institute for Agriculture & Trade Policy (2017): Big Meat and Dairy’s supersized Climate Footprint. Available at: https://www.grain.org/article/entries/5825-big-meat-and-dairy-s-supersized-climate-footprint [03.03.2018]
5, 8, 9. Gerber, P. et al. (2013): Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. FAO, Rome. p. 15
6. Myhre, G., D. Shindell, F.-M. Bréon, et al. (2013): Anthropogenic and Natural Radiative Forcing. In: Climate Change 2013: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Stocker, T.F., D. Qin, G.-K. Plattner, M. Tignor, S.K. Allen, J. Boschung, A. Nauels, Y. Xia, V. Bex and P.M. Midgley (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA.
7. Gerber, P. et al. (2013): Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. FAO, Rome. p.15
10. BBC (2005): Amazon destruction accelerating. Available at: http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4561189.stm [03.03.2018]
11. Saatchi, S., S. Asefi-Najafabady, Y. Malhi,et al (2013): Persistent Effects of a Severe Drought on Amazonian Forest Canopy. Proceedings of the National Academy of Sciences 110, no. 2 (January 8, 2013): 565–570.
12. IPCC (2007): Climate Change 2007: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, Pachauri, R.K and Reisinger, A. (eds.)]. IPCC, Geneva, Switzerland
13. Gobin, A., P. Campling et al. (2011): Soil organic matter management across the EU – best practices, constraints and trade-offs, Final Report for the European Commission’s DG Environment, September 2011.
14. Heinrich-Böll-Stiftung, Institute for Advanced Sustainability Studies, and Bund für Umwelt- und Naturschutz Deutschland (2015): Bodenatlas 2015: Daten und Fakten über Acker, Land und Erde.
15. Popp, A. et al. (2010): Food consumption, diet shifts and associated non-CO2 greenhouse gases from agricultural production. Global Environmental Change 20, p.451–462
16. Tilman, D. & M. Clark (2014): Global diets link environmental sustainability and human health. Nature 515, p.518–522
17. Springmann, M. et al. (2016): Analysis and valuation of the health and climate change cobenefits of dietary change. PNAS 113, p.4146–4151
18. Brent Kim et al. (2015): The Importance of Reducing Animal Product Consumption and Wasted Food in Mitigating Catastrophic Climate Change. John Hopkins Center for a Livable Future
19. Hedenus, F., S. Wirsenius & D. J. A. Johansson (2014): The importance of reduced meat and dairy consumption for meeting stringent climate change targets. Climatic Change. 124, p.79–91
20. Lesschen, J P., M. van der Berg et al. (2011): Greenhouse gas emission profiles of European livestock sectors. Animal Feed Science and Technology, pp. 166-167 and pp. 16-28.
21. Garnett, T. (2009): Livestock-related greenhouse gas emissions: Impacts and options for policy makers. Environmental Science and Policy 12, pp. 491–504.
22. Carlsson-Kanyama, A., & A. D. González (2009): Potential contributions of food consumption patterns to climate change. The American Journal of Clinical Nutrition 2009; 89 (suppl), pp. 1704S-9S.
23. Reinhardt, G., S. Gärtner, Münch, J. & S. Häfele (2009): Ökologische Optimierung regional erzeugter Lebensmittel: Energie- und Klimabilanzen, Heidelberg: IFEU.
24. Venkat, K. (2012): The climate change and economic impacts of food waste in the United States, Portland, OR: CleanMetrics Corp.
25. Mejia, A. et al. (2017): Greenhouse Gas Emissions Generated by Tofu Production: A Case Study. Journal of Hunger & Environmental Nutrition
26. Harwatt, H. et al. (2017): Substituting beans for beef as a contribution toward U.S. climate change targets. Climatic Change doi:10.1007/s10584-017-1969-1
27. Wissenschaftlicher Beirat für Agrarpolitik, Ernährung und gesundheitlichen Verbraucherschutz & Wissenschaftlicher Beirat Waldpolitik beim BMEL (2016): Klimaschutz in der Land- und Forstwirtschaft sowie den nachgelagerten Bereichen Ernährung und Holzverwendung.
28, 29. Scarborough, P. et al. (2014): Dietary greenhouse gas emissions of meat-eaters, fish-eaters, vegetarians and vegans in the UK. Climatic Change 125, p.179–192
Top