Wpływ produkcji zwierzęcej na zmiany klimatu

Zmiany klimatu są zagrożeniem dla bezpieczeństwa żywnościowego, dostępności wody i różnorodności biologicznej na całym świecie, są też najczęstszą przyczyną klęsk żywiołowych. Produkcja i konsumpcja produktów pochodzenia zwierzęcego jest główną siłą napędową zmian klimatycznych, natomiast stosowanie diety roślinnej przyczynia się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. ProVeg zwiększa świadomość związku między naszą dietą a zmianami klimatycznymi i dostarcza rozwiązań, które sprawiają że zmiana diety jest łatwiejsza niż kiedykolwiek wcześniej.

Na czym polega zmiana klimatu?

Od początku industrializacji średnia temperatura na świecie stopniowo wzrasta. Wiele badań wykazało, że wzrost ten jest spowodowany działalnością człowieka i że zmiany klimatyczne szybko zmieniają świat, w którym żyjemy. Już teraz oddziałują na wiele sposobów na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo, w coraz większym stopniu będą wpływać na nasze codzienne życie. Chociaż zmiany klimatu charakteryzują się długofalowymi zmianami przyrostowymi, takimi jak powolne wzrosty temperatur i poziomu morza, będą one również skutkować większą liczbą ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak burze, powodzie i wyjątkowo gorące lata. Będzie to miało negatywny wpływ na rolnictwo, ogólną produktywność i zdrowie ludzi. Ponadto zmiany klimatu powodują częstsze występowanie fal upałów, które są szczególnie niebezpieczne dla dzieci i osób starszych.

Wpływ produkcji zwierzęcej na zmiany klimatu

Produkcja mięsa, nabiału i jaj jest jedną z głównych przyczyn powodowanych przez człowieka zmian klimatycznych, erozji gleby, zanieczyszczenia wody i spadku bioróżnorodności. Według FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa) produkcja zwierzęca odpowiadają za 14,5% całkowitej emisji gazów cieplarnianych. Jest też odpowiedzialna za co najmniej połowę emisji gazów cieplarnianych związanej z żywnością.1)Vermeulen, S. J. et al. (2012): Climate Change and Food Systems. Annual Review of Environment and Resources 37, p.195–222 2)Herrero, M., B. Henderson, P. Havlík, et al. (2016): Greenhouse gas mitigation potentials in the livestock sector. Nature Clim. Change. 6, p.452–461 W sumie światowy system żywnościowy odpowiada za około 30% emisji gazów cieplarnianych spowodowanych działalnością człowieka.3)Vermeulen, S. J. et al. (2012): Climate Change and Food Systems. Annual Review of Environment and Resources 37, p.195–222 4)Bajželj, B., J. M. Allwood & J. M. Cullen (2013): Designing Climate Change Mitigation Plans That Add Up. Environ Sci Technol. 47, p.8062–8069 20 największych koncernów mięsnych i mleczarskich na świecie emituje więcej gazów cieplarnianych niż w całe kraje, np. Niemcy.5)Heinrich Böll Stiftung, GRAIN & Institute for Agriculture & Trade Policy (2017): Big Meat and Dairy’s supersized Climate Footprint. Available at https://www.grain.org/article/entries/5825-big-meat-and-dairy-s-supersized-climate-footprint [03.03.2018]

Emisje bezpośrednie: metan i podtlenek azotu z hodowli zwierząt

Najbardziej znanym gazem cieplarnianym jest dwutlenek węgla, który stanowi około 27% emisji gazów cieplarnianych z produkcji zwierzęcej.6)Gerber, P. et al. (2013): Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. FAO, Rome. p. 15 Tymczasem metan jest potencjalnie 28 a podtlenek azotu 265 razy bardziej szkodliwy pod względem wpływu na globalne ocieplenie.7)Myhre, G., D. Shindell, F.-M. Bréon, et al. (2013): Anthropogenic and Natural Radiative Forcing. In: Climate Change 2013: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Stocker, T.F., D. Qin, G.-K. Plattner, M. Tignor, S.K. Allen, J. Boschung, A. Nauels, Y. Xia, V. Bex and P.M. Midgley (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA.
Największym źródłem tego pierwszego jest bydło, które jak wszystkie przeżuwacze (krowy, owce i kozy) wytwarza metan w procesie trawiennym. Gaz ten stanowi około 44% całkowitej emisji gazów cieplarnianych z produkcji zwierzęcej.8)Gerber, P. et al. (2013): Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. FAO, Rome. p.15 Podtlenek azotu uwalnia się natomiast, gdy obornik zwierzęcy jest wykorzystywany jako nawóz, kompostowany lub przetwarzany w inny sposób. Szczególnie problematyczne jest, gdy do nawożenia zużywa się więcej azotu niż roślinność może pobrać. Około 29 % emisji w produkcji zwierzęcej przypada na podtlenek azotu.9)Gerber, P. et al. (2013): Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. FAO, Rome. p. 15 Ogromna skala produkcji wołowiny i nabiału oznacza, że hodowla bydła ma największy udział w całkowitej emisji gazów cieplarnianych w przemyśle mięsnym – 65 %.10)Gerber, P. et al. (2013): Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. FAO, Rome. p. 15 Poziomy emisji nadal rosną z powodu stale rosnącej produkcji mięsa i nabiału.

Emisje pośrednie: zmiany użytkowania gruntów sprzyjają zmianom klimatu

Produkcja zwierzęca, oprócz tego, że jest ogromnym źródłem emisji, przyczynia się do zmian klimatycznych również w inny sposób. Rozległe obszary lasów, łąk i podmokłych terenów są niszczone w celu zapewnienia gruntów pod wypas i uprawy roślin pastewnych dla zwierząt. Lasy i inne obszary dzikiej przyrody łagodzą zmiany klimatyczne, działając jak ogromne magazyny dwutlenku węgla, w których węgiel jest pochłaniany z atmosfery i wychwytywany pod ziemią (proces sekwestracji).

Wylesianie ma poważne konsekwencje dla środowiska

Amazońskie lasy deszczowe, zwane często “płucami ziemi”, mają kluczowe znaczenie dla regulacji światowych cykli klimatycznych i pogodowych. A jednak zniszczonych zostało już oszałamiające 20% tych lasów, a równie duży obszar stoi w obliczu takiego samego zagrożenia.11)BBC (2005): Amazon destruction accelerating. Available at http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4561189.stm [03.03.2018] Jeżeli niszczenie amazońskich lasów deszczowych będzie postępowało w sposób niekontrolowany, dojdziemy do punktu, w którym nie będzie odwrotu, co może doprowadzić do całkowitego załamania się amazońskiego ekosystemu, a to będzie miało poważne konsekwencje dla klimatu na świecie.12)Saatchi, S., S. Asefi-Najafabady, Y. Malhi,et al (2013): Persistent Effects of a Severe Drought on Amazonian Forest Canopy. Proceedings of the National Academy of Sciences 110, no. 2 (January 8, 2013): 565–570.
Lasy, tereny podmokłe i łąki pełnią funkcje niezbędne dla lokalnego klimatu i zaopatrzenia w wodę. Ich niszczenie i przekształcanie w grunty rolne jest jednym z największych źródeł emisji dwutlenku węgla.13)IPCC (2007): Climate Change 2007: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, Pachauri, R.K and Reisinger, A. (eds.)]. IPCC, Geneva, Switzerland Ponadto wynikające z tego niszczenie siedlisk stanowi zagrożenie dla dzikich roślin i zwierząt, zwiększając presję na różnorodność biologiczną i ekosystemy.
Produkcja zwierzęca ma więc podwójnie szkodliwy wpływ na klimat: nie tylko powoduje ogromne ilości szkodliwych emisji gazów cieplarnianych, ale również niszczy naturalne systemy obronne Ziemi.

Utrata żyznych gruntów zmniejsza plony

Żyzne gleby, bogate w materię organiczną jak próchnica i torf, są narażone na erozję z powodu wylesiania, osuszania terenów podmokłych i niezrównoważonej gospodarki gruntami. Te bezcenne zasoby naturalne nie mogą zostać przywrócone w ciągu naszego życia. Maszyny rolnicze, nadmierne nawożenie, toksyny i monokultury zubożają i rozluźniają glebę, która jest następnie erodowana przez wiatr i deszcz. Słaba gleba prowadzi do słabych zbiorów, co z kolei powoduje stałe powiększanie obszarów użytków rolnych. Gleby pełnią również funkcję ogromnych pochłaniaczy węgla i zawierają go więcej niż cała atmosfera lub niż cała roślinność planety.14)Gobin, A., P. Campling et al. (2011): Soil organic matter management across the EU – best practices, constraints and trade-offs, Final Report for the European Commission’s DG Environment, September 2011. 15)Heinrich-Böll-Stiftung, Institute for Advanced Sustainability Studies, and Bund für Umwelt- und Naturschutz Deutschland (2015): Bodenatlas 2015: Daten und Fakten über Acker, Land und Erde. Niszczenie wierzchnich warstw gleby dodatkowo zwiększa problem globalnego ocieplenia.

Nasze wybory żywieniowe determinują nasz ślad węglowy

Rosnące dochody i urbanizacja w krajach rozwijających się napędzają wzrost spożycia mięsa. Te zmieniające się dane demograficzne powodują globalną przemianę żywnościową, w której tradycyjne, mniej przetworzone i w wysokim stopniu bazujące na roślinach diety zastępowane są przez diety o wyższej zawartości cukrów rafinowanych, tłuszczów rafinowanych i produktów pochodzenia zwierzęcego. Jeżeli konsumpcja mięsa i innych produktów odzwierzęcych będzie rosła w obecnym tempie, światowe emisje gazów cieplarnianych pochodzące z produkcji zwierzęcej wzrosną o prawie 80 % do 2050 r.16)Popp, A. et al. (2010): Food consumption, diet shifts and associated non-CO2 greenhouse gases from agricultural production. Global Environmental Change 20, p.451–462 17)Tilman, D. & M. Clark (2014): Global diets link environmental sustainability and human health. Nature 515, p.518–522 18)Springmann, M. et al. (2016): Analysis and valuation of the health and climate change cobenefits of dietary change. PNAS 113, p.4146–4151 , co sprawi, że cele określone w paryskim porozumieniu klimatycznym staną się nierealistyczne. Dlatego też ograniczenie konsumpcji żywności pochodzenia zwierzęcego jest kluczowym krokiem na drodze do osiągnięcia celu 2°C.19)Brent Kim et al. (2015): The Importance of Reducing Animal Product Consumption and Wasted Food in Mitigating Catastrophic Climate Change. John Hopkins Center for a Livable Future 20)Hedenus, F., S. Wirsenius & D. J. A. Johansson (2014): The importance of reduced meat and dairy consumption for meeting stringent climate change targets. Climatic Change. 124, p.79–91
Chociaż spożywanie żywności pochodzenia zwierzęcego odgrywa istotną rolę w zmianach klimatu, istnieje niewielka świadomość społeczna na temat związku między dietą a zmianami klimatu. Zrozumienie wpływu różnych rodzajów żywności na klimat jest kluczowym pierwszym krokiem na drodze do podejmowania przyjaznych dla środowiska wyborów żywieniowych.

Dieta roślinna jest przyjazna dla klimatu

Istnieją spójne dowody na to, że diety bogate w żywność roślinną i ubogie w żywność odzwierzęcą są mniej szkodliwe dla klimatu. Należy na przykład wziąć pod uwagę, że w zależności od różnych czynników, produkcja 1 kg wołowiny uwalnia od 10 kg do 30 kg dwutlenku węgla do środowiska,21)Vergé, X. P. C., J. A. Dyer, R. L. Desjardins, et al. (2008): Greenhouse gas emissions from the Canadian beef industry. Agricultural Systems. 98, p.126–134&nbps;22)Lesschen, J P., M. van der Berg et al. (2011): Greenhouse gas emission profiles of European livestock sectors. Animal Feed Science and Technology, pp. 166-167 and pp. 16-28. 23)Garnett, T. (2009): Livestock-related greenhouse gas emissions: Impacts and options for policy makers. Environmental Science and Policy 12, pp. 491–504. 24)Carlsson-Kanyama, A., & A. D. González (2009): Potential contributions of food consumption patterns to climate change. The American Journal of Clinical Nutrition 2009; 89 (suppl), pp. 1704S-9S. 25)Reinhardt, G., S. Gärtner, Münch, J. & S. Häfele (2009): Ökologische Optimierung regional erzeugter Lebensmittel: Energie- und Klimabilanzen, Heidelberg: IFEU. 26)Venkat, K. (2012): The climate change and economic impacts of food waste in the United States, Portland, OR: CleanMetrics Corp. podczas gdy produkcja 1 kg tofu uwalnia tylko 1 kg dwutlenku węgla.27)Mejia, A. et al. (2017): Greenhouse Gas Emissions Generated by Tofu Production: A Case Study. Journal of Hunger & Environmental Nutrition Zastąpienie wołowiny fasolą zwolniłoby 42 % amerykańskich gruntów rolnych i pozwoliło osiągnąć 75 % amerykańskiego celu klimatycznego na 2020 r. oraz zapewniło więcej niż wystarczającą ilość białka spożywczego.28)Harwatt, H. et al. (2017): Substituting beans for beef as a contribution toward US climate change targets. Climatic Change doi:10.1007/s10584-017-1969-1 Badania sugerują, że ślad węglowy związany z żywnością mógłby zostać zmniejszony o połowę dzięki zastosowaniu diety roślinnej,29)Wissenschaftlicher Beirat für Agrarpolitik, Ernährung und gesundheitlichen Verbraucherschutz & Wissenschaftlicher Beirat Waldpolitik beim BMEL (2016): Klimaschutz in der Land- und Forstwirtschaft sowie den nachgelagerten Bereichen Ernährung und Holzverwendung. 30)Scarborough, P. et al. (2014): Dietary greenhouse gas emissions of meat-eaters, fish-eaters, vegetarians and vegans in the UK. Climatic Change 125, p.179–192 oraz że gdyby wszyscy stosowali dietę wegańską, światowe emisje gazów cieplarnianych związanych z żywnością mogłyby zostać zmniejszone do 2050 r. nawet o 70 %.31)Scarborough, P. et al. (2014): Dietary greenhouse gas emissions of meat-eaters, fish-eaters, vegetarians and vegans in the UK. Climatic Change 125, p.179–192 Biorąc pod uwagę, że mięso, nabiał i inne produkty pochodzenia zwierzęcego powodują większą emisję gazów cieplarnianych i wymagają znacznie większych zasobów ziemi i innych zasobów niż żywność pochodzenia roślinnego, łatwo stwierdzić, że oprócz wielu innych korzyści dieta pochodzenia roślinnego jest jednym z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów, w jaki każdy z nas może wywrzeć pozytywny wpływ na zmiany klimatu.

ProVeg pomaga redukować emisję gazów cieplarnianych

ProVeg zwiększa świadomość wpływu naszych wyborów żywieniowych na klimat poprzez współpracę z decydentami politycznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Politycy muszą wprowadzić do światowego i krajowych programów ochrony klimatu temat konsumpcji i produkcji żywności, a zwłaszcza produkcji zwierzęcej, oraz nadać im priorytet. Aby nasz głos został usłyszany, współpracujemy na przykład z niemiecką Climate Alliance, która zrzesza ponad 100 organizacji. Ponadto ProVeg bierze udział w negocjacjach i przyczynia się do realizacji krajowych polityk w zakresie zmian klimatycznych.
ProVeg bierze udział w Ramowej Konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu (COP)
Podczas COP23 w Bonn (Niemcy) ProVeg przekazał niemieckiemu sekretarzowi stanu Jochenowi Flasbarthowi petycję wzywającą do uwzględnienia w porządku obrad kwestii hodowli zwierząt. ProVeg był również gospodarzem udanych wydarzeń towarzyszących z udziałem czołowych naukowców, w tym Marco Springmanna z Uniwersytetu Oxfordzkiego i Alona Shepona z Instytutu Nauki Weizmanna.
Rok 2018 jest ważnym rokiem dla polityki klimatycznej, w którym ProVeg kontynuuje intensywne prace nad tym tematem i prowadzi ukierunkowany dialog polityczny. Na szczeblu międzynarodowym rok rozpoczyna się tzw. konferencją międzysesyjną, podczas której negocjowane i przygotowywane są wytyczne i konkretne punkty na kolejną Konferencję Klimatyczną w Katowicach (COP24).

Źródła   [ + ]

1, 3. Vermeulen, S. J. et al. (2012): Climate Change and Food Systems. Annual Review of Environment and Resources 37, p.195–222
2. Herrero, M., B. Henderson, P. Havlík, et al. (2016): Greenhouse gas mitigation potentials in the livestock sector. Nature Clim. Change. 6, p.452–461
4. Bajželj, B., J. M. Allwood & J. M. Cullen (2013): Designing Climate Change Mitigation Plans That Add Up. Environ Sci Technol. 47, p.8062–8069
5. Heinrich Böll Stiftung, GRAIN & Institute for Agriculture & Trade Policy (2017): Big Meat and Dairy’s supersized Climate Footprint. Available at https://www.grain.org/article/entries/5825-big-meat-and-dairy-s-supersized-climate-footprint [03.03.2018]
6, 9, 10. Gerber, P. et al. (2013): Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. FAO, Rome. p. 15
7. Myhre, G., D. Shindell, F.-M. Bréon, et al. (2013): Anthropogenic and Natural Radiative Forcing. In: Climate Change 2013: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Stocker, T.F., D. Qin, G.-K. Plattner, M. Tignor, S.K. Allen, J. Boschung, A. Nauels, Y. Xia, V. Bex and P.M. Midgley (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA.
8. Gerber, P. et al. (2013): Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. FAO, Rome. p.15
11. BBC (2005): Amazon destruction accelerating. Available at http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4561189.stm [03.03.2018]
12. Saatchi, S., S. Asefi-Najafabady, Y. Malhi,et al (2013): Persistent Effects of a Severe Drought on Amazonian Forest Canopy. Proceedings of the National Academy of Sciences 110, no. 2 (January 8, 2013): 565–570.
13. IPCC (2007): Climate Change 2007: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, Pachauri, R.K and Reisinger, A. (eds.)]. IPCC, Geneva, Switzerland
14. Gobin, A., P. Campling et al. (2011): Soil organic matter management across the EU – best practices, constraints and trade-offs, Final Report for the European Commission’s DG Environment, September 2011.
15. Heinrich-Böll-Stiftung, Institute for Advanced Sustainability Studies, and Bund für Umwelt- und Naturschutz Deutschland (2015): Bodenatlas 2015: Daten und Fakten über Acker, Land und Erde.
16. Popp, A. et al. (2010): Food consumption, diet shifts and associated non-CO2 greenhouse gases from agricultural production. Global Environmental Change 20, p.451–462
17. Tilman, D. & M. Clark (2014): Global diets link environmental sustainability and human health. Nature 515, p.518–522
18. Springmann, M. et al. (2016): Analysis and valuation of the health and climate change cobenefits of dietary change. PNAS 113, p.4146–4151
19. Brent Kim et al. (2015): The Importance of Reducing Animal Product Consumption and Wasted Food in Mitigating Catastrophic Climate Change. John Hopkins Center for a Livable Future
20. Hedenus, F., S. Wirsenius & D. J. A. Johansson (2014): The importance of reduced meat and dairy consumption for meeting stringent climate change targets. Climatic Change. 124, p.79–91
21. Vergé, X. P. C., J. A. Dyer, R. L. Desjardins, et al. (2008): Greenhouse gas emissions from the Canadian beef industry. Agricultural Systems. 98, p.126–134
22. Lesschen, J P., M. van der Berg et al. (2011): Greenhouse gas emission profiles of European livestock sectors. Animal Feed Science and Technology, pp. 166-167 and pp. 16-28.
23. Garnett, T. (2009): Livestock-related greenhouse gas emissions: Impacts and options for policy makers. Environmental Science and Policy 12, pp. 491–504.
24. Carlsson-Kanyama, A., & A. D. González (2009): Potential contributions of food consumption patterns to climate change. The American Journal of Clinical Nutrition 2009; 89 (suppl), pp. 1704S-9S.
25. Reinhardt, G., S. Gärtner, Münch, J. & S. Häfele (2009): Ökologische Optimierung regional erzeugter Lebensmittel: Energie- und Klimabilanzen, Heidelberg: IFEU.
26. Venkat, K. (2012): The climate change and economic impacts of food waste in the United States, Portland, OR: CleanMetrics Corp.
27. Mejia, A. et al. (2017): Greenhouse Gas Emissions Generated by Tofu Production: A Case Study. Journal of Hunger & Environmental Nutrition
28. Harwatt, H. et al. (2017): Substituting beans for beef as a contribution toward US climate change targets. Climatic Change doi:10.1007/s10584-017-1969-1
29. Wissenschaftlicher Beirat für Agrarpolitik, Ernährung und gesundheitlichen Verbraucherschutz & Wissenschaftlicher Beirat Waldpolitik beim BMEL (2016): Klimaschutz in der Land- und Forstwirtschaft sowie den nachgelagerten Bereichen Ernährung und Holzverwendung.
30, 31. Scarborough, P. et al. (2014): Dietary greenhouse gas emissions of meat-eaters, fish-eaters, vegetarians and vegans in the UK. Climatic Change 125, p.179–192